चैत १६, वालिङ
सिद्धार्थ राजमार्ग विस्तार हुन नसक्दा यो क्षेत्र पछि पर्ने चिन्ता हुने गरेका भाष्य सुन्न थालेको केही वर्ष वितिसक्यो । दलका सांसदहरुले सडक विस्तार गर्ने विषय सदनमा चर्कैरुपमा उठान गरेका पनि पटक पटक सुन्दै आइएको हो, तर आँपूm बिकासप्रेमी देखिने बहाना र भोट सुरक्षित गर्ने खेतिमै सीमित रहेको भन्ने आभास गराएको छ । विस्तारको कुरा छोडौं, भएका सडक पनि मिचेर व्यापार व्यावसाय गर्ने र सडक कम्जोर हुनेगरी दुरुपयोग भएकोमा कसैको ध्यान पुगेको देखिदैन । यो अवस्थाले सम्बन्धित निकायको बेवास्तासँगै राज्यको लगानी बालुवामा पानी जस्तै भएको छ ।
राजमार्ग क्षेत्रमा केही घुम्ती कटान गर्ने र नाली तथा वाल उठाउने कामको थालनीले काम नै नभएको भन्ने नदेखिन सक्ला । तर राजमार्ग विस्तारको विषय उठिरहेका बेला त्यही साँघुरो सडकमा पक्की नाली तथा वाल लगाइनुलाई काम भएको मान्ने कि लगानीको दुरुपयोग भन्ने दुविधा देखिन्छ ।
नागरिकहरुले आ—आफ्ना घर अगाडि सडकमा पानी हाल्ने गरेको सधैंजसो देख्ने गरिन्छ । धुलो मार्नका लागि पानी छम्कने गरेको उनीहरुबाट जवाफ आउँछ । धुलो भएपनि नभएपनि पानी छम्कनु उनीहरुको दैनिकी हो । बाटोघाटोमा सकेसम्म फोहर नगर्नु, यदि भैहालेमा फोहर टिप्नु र कुचोले बढार्नु सफा गर्ने उत्तम उपाय हो भन्नेतर्फ कसैको ध्यान पुगेको देखिदैन । भित्रि सडक होस या बाहिरी, सबैतिर यस्तै देखिन्छ । राजमार्ग क्षेत्र सम्बन्धित सडक डिभीजन कार्यालयको जिम्माभित्र पर्दछ ।
केहीवर्ष पहिला राजमार्ग क्षेत्रमा गाडी धुने, सडकमा पानी लगाउने नगर्न अनुरोधसहित जानकारी गराएको पाइन्थ्यो । यदि अनुरोध र जानकारीको वेवास्ता गरेको खण्डमा कार्यवाही हुने चेतावनी दिने गरिन्थ्यो । सडक नियम विपरित गरे गराइएको पाइएमा पहिलो पटक सचेत गराउने, यदि अटेरी गरेर नियम विपरित काम भएमा कार्यवाही गर्ने चेतावनी गराइन्थ्यो । तर पछिल्लो समयमा सम्बन्धित सडक डिभीजन कार्यालयको निगरानी शुन्य अवस्थामा रहेको देखिन्छ भने नागरिकहरु पनि सडकमा मनपरी गरेका छरपस्टै देखिन्छन् । राजमार्ग क्षेत्रमा त पानी छम्कनेमात्र कहाँ हो र, पाइपबाटै पानी बगाउनेसम्म हुने गर्दछ ।
सिद्धार्थ राजमार्ग अन्तर्गत पुतलीबजारको मायाँटारीदेखि गल्याङसम्म झण्डै ३० किलोमिटर क्षेत्रमा दर्जनौं स्थानमा पानी बगाइएका पाइन्छन् । कतिपयले सडकमै सवारी साधन धोइरहेका हुन्छन् भने मोटरसाइकल धुने र मर्मत गर्ने व्यापारीहरुबाट पनि सडकलाई पानीको सिकार बनाइएको छ । जसका कारण पीच सडक ६ महिनामै भत्कने र खाल्डा पर्ने गर्दछ । सडक डिभिजन कार्यालयका इन्जिनियरहरु ओहोरदोहोर गरेपनि सडकको अवस्थाबारे चासो राखेको पाईंदैन । जागिर र तलव अनि ठेकेदार कम्पनीसँगको सम्बन्धमै ध्यान केन्द्रत भएको हो कि भन्ने लाग्दछ । होइन भने किन यसरी सडक विगार्ने गरी नियम विपरित काम भैरहेका छन् त ? भन्ने प्रश्न उव्जाएको छ । व्यवस्था फेरियो तर भएका सडकको दुरावस्था छ ।
वालिङ नगरपालिकाका इन्जिनियर मणिप्रसाद तिवारी भन्छन—“सडकको सत्रु पानी हो । पानीसँगै फ्युल र गोबर पनि सडक बिगार्ने बस्तु हुन् । यी तीन कुराबाट सडक बचाउन आवश्यक हुन्छ । अन्यथा सडकको आयु छोंटिन जान्छ ।” राजमार्ग सडक यति धेरै अव्यवस्थित हुनुमा सडक डिभिजन कार्यालय पोखराको निगरानी हुन नसक्नु इन्जिनियर तिवारीको भनाई छ । योसँगै मनोमानी शाखा सडक खोलिनु पनि अर्को कारण बनेको छ । सम्बन्धित सडक कार्यालयसँग अनुमति लिएरमात्र शाखा सडक खोलिनुपर्ने हुन्छ । कहाँबाट उपयुक्त हुन्छ र मूल सडकलाई वाधा पुग्दैन भन्ने एकिन गरेरमात्र शाखा सडक खोलिनु पर्दछ । वालिङ नगरपालिका क्षेत्रमा पहिरो तथा भूक्षयमा वृद्धि हुनुमा ८६ प्रतिशत जथाभावी सडक खन्नु रहेको एक अध्ययनले देखाएको छ ।
यस विषयमा सडक डिभिजन कार्यालय कडाईकासाथ लाग्न नसक्नु पनि सडक अस्तव्यस्त हुनुको कारक बनेको इन्जिनियर तिवारीको धारणा छ ।
आवास सुविधासहितको सडक साइट क्याम्प वालिङमा छ । उपलव्ध आवासमा जिल्ला इन्जिनियर र सव इन्जिनियर नबस्नु र सरोकारवाला निकायले राख्ने पहल नगर्नुले पनि सडकको निगरानी हुन नसकेको इन्जिनियर तिवारीको तर्क छ ।
जहाँसम्म भित्रि सडकको कुरा छ, यो स्थानीय तह र जनप्रतिनिधिहरुको वेवास्ताका कारण सडक छिट्टै विग्रने र भत्कने गर्दछन् । धुलो मार्ने बहानामा बेहिसाव पानी छम्कने तथा पाइपबाट लगाउने गरेको छरपस्टै देखिन्छन् । न त यसबारेमा कुनै नीति नियम लागु गरिएको छ न त कुनै सचेतनात्मक कार्यक्रम नै ल्याइएको छ ।
बाटो खोल्नु मात्र नभएर त्यसको उचित व्यवस्थापनले महत्व राख्दछ । नागरिकको करबाट सङ्कलित लगानीको सदुपयोगतर्फ सम्बन्धित निकाय र जनप्रतिनिधिको सोंच कहिले आउला ?
